Niye Tanıklık Yapılır? Sierra Leone’deki Savaş Suçları Mahkemesi’nde Tanıkların Kanıt İletme Nedenleri

Abstract

Her ne kadar tanıklıklar savaş suçları mahkemelerinin düzgün ve başarılı işlevi için vazgeçilemez ise de, insanları tanıklığı kabule yönlendiren faktörler hakkında pek az bilgi mevcut. Bu makale, Sierra Leone Özel Mahkemesi’nde tanıklık yapan 200 kişi ile yapılan mülakatlarda elde edilen bulgulardan yola çıkarak bu alandaki bilgi birikimini geliştirmeyi amaçlıyor. Katılımcılardan tanıklık yapma nedenlerini/güdülerini anlatmaları istendi. Ardından yapılan içerik analizi ile tepki türleri ve sıklığı incelendi. Genel olarak, birbirinden kavramsal olarak farklı 18 güdüden/nedenden söz edildi, tanıkların büyük bir kısmı tanıklık yapma sebebi olarak çoklu güdü/neden saydı. En sık rastlanan yanıt, “savaş sırasında şahsıma yapılan hataları ifşa etmek”; bunu “kamuoyunun savaş konusundaki bilgisine katkıda bulunmak” izliyordu. Tanıkların yaklaşık dörtte biri, intikam alma arzusu, hesap verebilirlik ve cezalandırma, diğer mağdurlara vicdan borcunu yerine getirme gibi faktörlerden söz etti. Diğer güdüler arasında hakikati ortaya koymak ve hikayesini anlatmak vardı. Tanıklık yapma nedenleri toplumsal cinsiyet, yaş, mağdurluk statüsü, taraf (davalı-davacı) ve davanın türüne göre değişiyordu. Sonuçlar, tanıkların, kendilerine ve başkalarına karşı yapılan gaddarlığı kamuoyu önünde dile getirmeye değer verdiğini gösteriyor. Bulgular, tanıkların amaçları ile savaş suçları mahkemesinin amaçları arasında hem uyum, hem de uyumsuzluklara işaret ediyor. Dahası, sonuçlar tanıklık yapma kararının iki genel kapsayıcı yönü olduğunu gösteriyor: esas olarak kendine yardım etmeyi amaçlayanlar ve esas olarak başkalarına yardım etmeyi amaçlayanlar. Pratik açıdan bulgular, bireyleri tanıklık yapma ve/veya tanıklıklarını tamamlama konusundaki çabaları geliştirmeye yardım edebilir.